Aşılar, kedilerde ölümcül seyredebilen viral hastalıklara karşı en etkili korunma yöntemidir. Ev kedisi olması, riski sıfırlamaz: virüsler ayakkabı tabanıyla, kıyafetle veya balkona giren bir sokak kedisinin temasıyla eve girebilir.
Temel (Core) Aşılar
Karma aşı (FVRCP / tribble)
Üç hastalığa karşı koruma sağlar:
- Feline Panlökopeni (kedi gençlik hastalığı): Yavrularda ölüm oranı çok yüksek, şiddetli kusma-ishal ile seyreder.
- Feline Herpesvirus (rhinotracheitis): Üst solunum yolu enfeksiyonu, göz akıntısı, hapşırma.
- Feline Calicivirus: Ağız içi ülserler, solunum yolu belirtileri.
Kuduz aşısı
Zoonoz (insana bulaşabilen) bir hastalıktır ve Türkiye'de yasal olarak da önem taşır. Dışarı çıkan tüm kedilerde ve seyahat edecek kedilerde zorunludur.
Duruma Göre Önerilen Aşılar
- FeLV (kedi lösemisi): Dışarı çıkan, sokak kedileriyle temas eden veya çok kedili ortamda yaşayan kediler için önerilir. Aşı öncesi test yapılması gerekir.
- Klamidya: Barınak ve koloni gibi yoğun ortamlarda düşünülür.
Yavru Kedi Aşı Takvimi
Anne sütünden gelen antikorlar ilk haftalarda koruma sağlar ama aynı zamanda aşının etkisini de bloke eder. Bu yüzden yavru aşıları tekrarlı yapılır.
| Yaş | Uygulama |
|---|---|
| 6–8 hafta | 1. karma aşı (iç-dış parazit kontrolü sonrası) |
| 10–12 hafta | 2. karma aşı (+ gerekiyorsa FeLV 1. doz) |
| 14–16 hafta | 3. karma aşı (+ FeLV 2. doz) ve kuduz aşısı |
| 12. ay | Karma + kuduz rapel (tekrar) |
| Sonraki yıllar | Veteriner önerisine göre yıllık veya 3 yılda bir |
Aşı Sonrası Beklenenler
Normal ve geçici (24–48 saat):
- Hafif halsizlik ve uyku hâli
- İştahta kısa süreli azalma
- Aşı bölgesinde hassasiyet veya küçük şişlik
- Hafif ateş
Veterinere hemen başvurulması gereken durumlar: yüzde şişme, kaşıntı-kurdeşen, kusma-ishal, nefes darlığı, çökme. Bunlar nadir görülen alerjik reaksiyon belirtileridir.
Yıllık Kontrolde Neler Yapılır?
- Fizik muayene: Ağız-diş, kulak, göz, deri, lenf düğümleri, kalp-akciğer dinlemesi.
- Kilo takibi: Sinsi kilo kaybı, hipertiroidi ve böbrek hastalığının erken işareti olabilir.
- Parazit kontrolü: Dışkı incelemesi ve dış parazit değerlendirmesi.
- 7 yaş üstü: Yılda bir kan ve idrar tahlili; böbrek, tiroid ve diyabet taraması.
- Diş değerlendirmesi: Diş taşı ve diş eti iltihabı kedilerde çok yaygındır ve ağrılıdır.
Veteriner Ziyaretini Kolaylaştırmak
- Taşıma çantasını ziyaretten günler önce ortaya çıkarın; içine battaniye ve ödül koyun, kapısını açık bırakın.
- Çantayı arabada sabitleyin, üzerine hafif bir örtü örtün.
- Ziyaret öncesi hafif açlık, taşıma sırasında kusmayı azaltır (veteriner aksini söylemedikçe).
- Klinikte çantayı yerde değil, kucağınızda veya sedyede tutun; köpeklerden uzak durun.
Sokaktan Alınan Kedide İlk 30 Gün
Sokaktan bir kedi sahiplendiyseniz, aşı takvimi tek başına yeterli değildir. Sıralama önemlidir; yanlış sırada yapılan işlemler hem kediye zarar verir hem evdeki diğer hayvanları riske atar.
- 0. gün — Karantina. Yeni kediyi evdeki diğer hayvanlardan ayrı bir odada tutun. Bu hem bulaşıcı hastalık hem de sosyal uyum için gereklidir.
- 1–3. gün — İlk veteriner muayenesi. Genel muayene, dış parazit kontrolü, yaş tahmini, dehidrasyon ve anemi değerlendirmesi.
- 1. hafta — Test. FeLV (lösemi) ve FIV (kedi AIDS'i) hızlı testleri; çok kedili eve katılacaksa şart.
- 1. hafta — İç ve dış parazit tedavisi. Aşıdan önce yapılmalıdır; parazitli kedide bağışıklık yanıtı zayıftır.
- 2. hafta — İlk aşı. Kedi sağlıklı ve paraziti temizlenmiş durumdaysa karma aşı yapılır.
- 2–4. hafta — Kademeli tanıştırma. Önce koku (battaniye değişimi), sonra kapı altından görüş, sonra kısa denetimli buluşmalar.
- 4–6. hafta — Aşı tekrarı ve kısırlaştırma planı.
Aşı Karnesi ve Kayıt Tutmak
Aşı karnesi yalnızca bir formalite değildir; kedinizin tıbbi geçmişinin tek belgesidir. Pansiyon, seyahat, klinik değişikliği ve acil durumlarda gerekir.
- Karnede bulunması gerekenler: Aşı adı ve markası, seri (lot) numarası, uygulama tarihi, bir sonraki doz tarihi, uygulayan veteriner hekimin kaşesi ve imzası.
- Fotoğrafını çekin. Karneyi kaybetme ihtimaline karşı her sayfayı telefonunuza kaydedin ve buluta yedekleyin.
- Hatırlatıcı kurun. Sonraki doz tarihini takvim uygulamanıza 1 hafta önceden hatırlatmalı olarak ekleyin.
- Mikroçip numarası: Karneye işlenmelidir. Yurt dışı seyahatte pasaport için zorunludur.
- Kilo kaydı: Her ziyarette kilo not edilsin; yıllar içindeki eğri, hastalıkların erken tespitinde çok değerlidir.
Yurt dışına çıkış planlıyorsanız kuduz aşısının ardından antikor titrasyon testi ve ülkeye göre değişen bekleme süreleri gerekebilir. Bu süreç aylar alabileceği için seyahatten en az 4–6 ay önce planlamaya başlayın.
Sık Sorulan Sorular
Ev kedisine aşı gerekli mi?
Evet. Panlökopeni virüsü ortamda aylarca canlı kalabilir ve ayakkabıyla eve taşınabilir. Ayrıca acil bir durumda kliniğe/pansiyona gitmek gerekebilir; aşısız kedi risk altındadır.
Aşı takvimi aksadı, baştan mı başlanır?
Genellikle baştan başlanmaz; gecikme süresine göre veteriner kalan dozları planlar. Uzun gecikmelerde iki dozluk bir seri yeterli olabilir.
Gebe kediye aşı yapılır mı?
Canlı aşılar gebelikte önerilmez. Gebelik planlanıyorsa aşıların önceden tamamlanması gerekir.
Aşı yaptırdıktan sonra kedim ne zaman korunmuş olur?
Tam koruma, serinin son dozundan yaklaşık 2 hafta sonra oluşur. Bu süre boyunca riskli temaslardan kaçının.
Parazit korunması için kedilerde pire ve parazit yazımıza göz atabilirsiniz.
